Gwiazdozbiory

Wielka Niedźwiedzica (Ursa Maior, U Ma). Gwiazdy tworzą wzór identyfikowany z niedźwiedzicą, w którą została zamieniona łowczyni Kallisto, postać z mitologii greckiej i rzymskiej. Jej siedem najjaśniejszych gwiazd układa się na kształt wozu ( Wielki Wóz). Wielka Niedźwiedzica zajmuje dużą część nieba północnego, sąsiaduje z gwiazdozbiorami Lwa, Małego Lwa. Psów Gończych, Rysia, Smoka, Warkocza Bereniki, Wolarza i Żyrafy. Wielka Niedźwiedzica pełni rolę wygodnego drogowskazu na półkuli północnej, wyznaczając drogi dla innych gwiazdozbiorów. Jej najjaśniejsze gwiazdy to Alioth, Alkaid, Dubhe, Merak, Mizar i Phecda. Te gwiazdy właśnie przez stulecia służyły jako kompas. W obszarze Wielkiej Niedźwiedzicy znajduje się również wiele galaktyk oraz mgławica planetarna Sowa. Nazwa gwiazdozbioru nawiązuje do greckiego mitu o uwiedzionej przez Zeusa nimfie Kallisto, która po śmierci z rąk Artemidy została przemieniona w niedźwiedzicę i umieszczona na niebie.

Strzelec, Sagittarius, to gwiazdozbiór zodiakalny nieba północnego, przedstawiający centaura celującego z łuku do pobliskiego Skorpiona. Słońce znajduje się w nim od połowy grudnia do połowy stycznia, przechodząc w tym czasie przez punkt przesilenia zimowego, najbardziej południowy punkt swojej drogi po niebie (ekliptyki). Gwiazdozbiór zawiera liczne mgławice (jedna z najjaśniejszych to: Laguna, Tryfid i Omega), gromady kuliste i otwarte gwiazdy. Zawiera także silne radioźródło A. W astrologii Strzelcowi odpowiada okres od około 22 listopada do 21 grudnia. Układ gwiazd przypomina pół mężczyznę, pół konia, naciągającego łuk. Sąsiaduje z gwiazdozbiorami: Korony Południa, Koziorożca, Lunety, Mikroskopu, Orła, Skorpiona, Tarczy Węgielnicy, Węża i Wężownika. Strzelec jest jednym z najbogatszych gwiazdozbiorów nieba, zawierający silne radioźródło A, gwiazdy podwójne i zmienne, (np.. cefeidę W) oraz gromady otwarte i kuliste. Główną atrakcją są tu jednak przepiękne mgławice – jedna z najjaśniejszych, Laguna, Tryfid i Omega zwana też Podkową.

Skorpion, Scorpius, Niedźwiadek, w astronomii to gwiazdozbiór zodiakalny nieba południowego między Wagą a Strzelcem. Wyobraża skorpiona. Słońce znajduje się w nim w ostatnim tygodniu listopada.. Centrum Skorpiona stanowi czerwony nadolbrzym, Antares. Gwiazdozbiór zawiera bogate pola gwiezdne Drogi Mlecznej, liczne gromady kuliste i otwarte gwiazdy oraz najsilniejsze punktowe źródło promieni rentgenowskich na niebie, Skorpion X-1. 24 września do 21 października – procesja. W Polsce Skorpion jest gwiazdozbiorem nieba letniego, widocznym tylko częściowo nad horyzontem. Sąsiaduje z konstelacjami: Korony Południa, Ołtarza, Strzelca, Wagi, Węgielnicy, Węża, Wężownika i Wilka. Skorpion jest układem niewielkim, pełnym jasnych gwiazd, w których układzie można się dopatrzyć kształtu skorpiona z głową na północ i zakrzywionym ogonem na południe. Należy do niego wiele gromad otwartych, np. złożony z młodych i gorących gwiazd Motyl i kulistych oraz jedenastu gwiazd powyżej trzeciej wielkości z wyznaczającym serce Skorpiona, nadolbrzymem – Antares.

Gwiazdozbiór Panny (Virgo, Vir). Jego gwiazdy tworzą literę Y, w której można dostrzec postać dziewczyny ze skrzydłami i kłosem pszenicy w lewej ręce, która utożsamiana jest z boginią Astreą, postacią znana z mitologii greckiej i rzymskiej.. Konstelacja ta rozpostarta jest na równiku, a sąsiaduje z gwiazdozbiorami Kruka, Lwa, Wagi, Warkocza Bereniki, Węża, Węża Wodnego i Wolarza. Dużą część gwiazdozbioru Panny zajmuje Gromada Virgo, która zawiera tysiące galaktyk skupionych wokół gigantycznej galaktyki eliptycznej M87. Znajduje się tu również najbliższy kwazar. Najjaśniejsza gwiazda tego gwiazdozbioru to Spica (Kłos Panny). Panna jest równikowym gwiazdozbiorem zodiakalnym, drugim co do wielkości na niebie. W Polsce widoczny jest na wiosnę. Słońce przebywa w nim od Końca września do końca października. W astrologii znakowi Panny odpowiada okres od około 23 sierpnia do 22 września.

Jednym z najpopularniejszych gwiazdozbiorów jest Orion (Orion, Ori). Gwiazdozbiór ten wyobraża Oriona, syna Posejdona, będącego postacią z mitologii greckiej i rzymskiej. W gwiazdozbiorze tym Orion to postać myśliwego, z wyraźnie zaznaczonym pasem, mieczem i uniesioną prawą ręką. Gwiazdozbiór ten rozpościera się po obu stronach równika. Sąsiaduje z konstelacjami Byka , Bliźniąt, Erydana, Jednorożca i Zająca. Otoczony chmurami gazu gwiazdozbiór, obfituje w gwiazdy wielokrotne i zmienne. Zachwyca przepięknymi mgławicami, zwłaszcza Wielką Mgławicą w Orionie i ciemną mgławicą Koński Łeb. Znajdują się tu również dwa olbrzymy – Betelgeuse i Rigel. Jego jasne gwiazdy są bardzo pomocne przy identyfikacji obiektów w innych gwiazdozbiorach. Orion jest gwiazdozbiorem bardzo łatwo rozpoznawalnym, równikowym. W Polsce Orion jest gwiazdozbiorem nieba zimowego, choć jest także widocznym w lecie, tuż przed wschodem Słońca.

Jednym z największych gwiazdozbiorów jest Łabędź (Cygnys, Cyg), który swoją nazwę zawdzięcza temu, że położenie jego gwiazd przypomina kształtem łabędzia, którego postać przybrał Zeus (postać z greckiej i rzymskiej mitologii). Układ najjaśniejszych gwiazd tego gwiazdozbioru kojarzy się z krzyżem, dlatego konstelacja ta bywa również nazywana Krzyżem Północy. Łabędź położony jest na niebie południowym, a sąsiaduje z gwiazdozbiorami: Cefeusza, Jaszczurki, Lisa, Lutni, Pegaza i Smoka. Obserwacja tej konstelacji dostarcza wiele satysfakcji, można tu bowiem odnaleźć gwiazdy zmienne i podwójne (np. Albireo), piękne skupiska gwiazd i gromad oraz wspaniałe mgławice, jak np. spowitą obłokami świecącego gazu Mgławicę Włóknistą, będącą jasną częścią powstałej po wybuchu supernowej mgławicy Pętla. Najjaśniejszą gwiazdą Łabędzia jest gwiazda Deneb.

Gwiazdozbiór Kasjopeja (Cassiopeia, Cas) składa się z jasnych gwiazd, układających się w kształt litery W. Gwiazdozbiór ten przez badaczy nieba identyfikowany jest często z etiopską królową Kasjopeą, królową z mitologii greckiej. Według legendy Kasjopeja była piękną, lecz zarozumiałą królową Etiopii, żoną króla Cefeusza i matką Andromedy. Chełpiąc się swą urodą obraziła nereidy, które rozgniewane, wraz z władczynią oceanu Amfitrytą wzburzyły wody powodując powodzie. Na niebie jest przedstawiona, gdy siedzi na krześle. Kasjopea leży częściowo na obszarze Drogi Mlecznej na południowym niebie. W jej otoczeniu znajdują się takie gwiazdozbiory jak: Andromeda, Cefeusz, Jaszczurka, Perseusz oraz Żyrafa. Jeżeli chodzi o charakterystykę tego gwiazdozbioru to jest to obszar nieba, który usiany jest wieloma gwiazdami, które można obserwować nawet przez najzwyklejszą lornetkę. Najbardziej interesującym obiektem Kasjopei to właśnie Kasjopea A, która jest pozostałością po supernowej. Jest zarazem jednym z najsilniejszych radioźródeł na niebie. Najjaśniejszą natomiast gwiazdą gwiazdozbioru Kasjopei jest gwiazda Schedar.

Gwiazdozbiór Centaur (Centaurus, Cen) to połączenie jego najjaśniejszych gwiazd, które tworzy na niebie wzór utożsamiany z centaurem Chironem, który był uczonym i nauczycielem polowania, leczenia oraz muzyki. Postać ta pochodzi z mitologii greckiej. Centaur znajduje się na niebie południowym, u swych stóp ma Drogę Mleczną. Sąsiaduje z gwiazdozbiorami: Cyrkla, Kila, Krzyża Południa, Muchy, Pompy, Węża Wodnego, Wilka i Żagla. Centaur jest jednym z największych i najciekawszych gwiazdozbiorów nieba. Bogaty jest w gromady kuliste, na przykład największa i najjaśniejsza na niebie Omega Centauri. Także galaktyki, oraz najbliższa Słońca gwiazda, Proxima Centauri i najsilniejsze znane radioźródło. Centaur to duży i jasny gwiazdozbiór nieba południowego. Ta nietypowa galaktyka, odległa od Układu Słonecznego o 16 300 000 lat świetlnych, jest silnym źródłem fal radiowych i promieniowania rentgenowskiego. Tylko mała część Centaura jest widoczna w Polsce (na wiosnę).

Byk (Taurus, Tau) to duży gwiazdozbiór układający się w postać byka, jednaj z postaci, jakie przybierał Zeus z mitologii greckiej i rzymskiej, z rogami wyznaczonymi8 przez dwie gwiazdy. Gwiazdozbiór Byka rozciąga się na niebie południowym, na brzegu Drogi Mlecznej. Sąsiaduje z innymi gwiazdozbiorami, na przykład Barana, Bliźniąt, Erydana, Oriona, Perseusza, Wieloryba i Woźnicy. Gwiazdozbiór Byk zawiera wiele bardzo interesujących obiektów, zwłaszcza diw gwiazdy widzialne gołym okiem, gromady otwarte: Hiady i Plejady, które zwane są Siedmioma Siostrami lub Kokoszkami. Kolejną gwiazdą, która zawiera się w gwiazdozbiorze Byka to mgławica Krab, która jest pozostałością po supernowej. Najjaśniejszą gwiazdą gwiazdozbioru Byka jest Aldebaran. Słońce znajduje się w gwiazdozbiorze Byka od połowy maja do końca czerwca. W astrologii Bykowi odpowiada okres około 20 kwietnia do 20 maja.

Jednym z najbardziej znanych gwiazdozbiorów jest Andromeda (Andromeda, And), duży gwiazdozbiór, którego najjaśniejsze gwiazdy, tworzą wzór identyfikowany z etiopską księżniczką Andromedą, córką Cefeusza i Kasjopei, żoną Perseusza. Postacie z greckiej mitologii. Jeżeli chodzi o położenie, to Andromeda rozpościera się na niebie południowym, sąsiaduje z gwiazdozbiorami: Jaszczurki, Kasjopei, Pegaza, Perseusza, Ryb i Trójkąta. Do Andromedy należy wiele gwiazd podwójnych, zmiennych oraz gromad. Największą atrakcję stanowi jednak jedyny widoczny gołym okiem obiekt spoza układu Drogi Mlecznej – Wielka Mgławica, jedna z najbliższych, najjaśniejszych i największych galaktyk spiralnych. Andromeda jest odległa od Ziemi o ponad dwa miliony lat świetlnych. Jest największym członkiem Grupy Lokalnej. Podobnie jak nasza Galaktyka (Układ Drogi Mlecznej) jest galaktyką spiralną, którą obiega kilka galaktyk towarzyszących, ma jednak dwukrotnie więcej gwiazd. Średnica galaktyki Andromedy wynosi około 200 000 lat świetlnych.